Mynydd Duw, y Maasai ac eco-dwristiaeth

Mae’r rhaglen heno yn dangos dyddiau cyntaf Russell yn Tanzania ac yn cyfeirio at y bygythiadau i lwyth y Maasai sy’n byw yn ardal warchodaeth Ngorongoro. Rhain ydi’r Moran oedd yn y pentref lleol.
Dyma erthygl ddifyr iawn am sefyllfa’r Maasai.

Roedd y gwersyll lle wnaethon ni aros wrth ymyl y llosgfynydd Ol Doinyo L’Engai yn ran o gynllun eco-dwristiaeth yn yr ardal ac yn le braf iawn i aros. Lemra Kingi, un o’r arweinwyr (yn yr ystyr “guide” nid leader) Maasai lleol wnaeth fynd a ni i’r boma lle roedd rhai o’i deulu’n byw a threfnu hefyd i ni fynd i weld yr olion traed hynafol. Roedd rheiny’n edrych fel petaen nhw di cael eu gwneud ddoe a fuon ni’n chwilio am enwau gwahanol gwneuthuriadau o trainers am sbel!


Cafod oedd wedi’n gwahodd ni i ardal Loliondo. Mae nhw’n ariannu cynllun yn yr ardal sy’n helpu pobl pentrefi Samunge, Iasamdito a Digodigo i wella eu safonau byw wrth ddysgu technegau ffermio gwell a gweithio efo’i gilydd fel cymunedau cryf. Mae ganddyn nhw fanciau cymunedol hefyd.
Fedrwch chi brynu iar neu hadau i rywun yn anrheg gan Cafod os dach chi’sio.

Roedd cyfarfod Evelyn, oedd yn cadw ieir ers rhyw flwyddyn gyda help y cynllun yn wych, a chael mynd i mewn i’w thy yn fraint. Wnes i ddotio at y drws a’r addurniadau wedi eu gwneud efo hen bapur newydd.

Cyffuriau, Masnach Deg a phŵer y bobl

Yn yr ail raglen mae’r gwahaniaeth rhwng y gwahanol ffyrdd o ddefnyddio tir i dyfu yn Kenya yn cael ei amlygu.

Roedd Cymorth Cristnogol wedi trefnu i fynd i aros efo’r teulu yn ardal Mbeere i weld yr amodau mae nhw’n byw ynddyn nhw a’r cymorth maen nhw’n ei gael gan CCS.
Un peth sydd ddim yn dod o dan y cynllun, ond sy’n ffynhonell incwm gynyddol bwysig i nifer o bobl yn yr ardal, ydi’r ffermio Miraa neu Khat sy’n digwydd yno. Hwn ydi’r planhigyn sy’n cael ei gnoi gan bobl i roi effaith tebyg i amffetamin ar y corff.
Roedd gan y teulu roeddem ni’n aros efo nhw blanhigfa fawr ar eu tir ar yr ynys tan i’r llifogydd ddifetha nhw. Rŵan dim ond cnwd o ryw 200 planhigyn sydd ganddyn nhw a hwnnw yn agos i’r tŷ.

Clicia i glywed sgwrs efo Alvan am dyfu Miraa

http://boos.audioboo.fm/swf/fullsize_player.swf

Dyma stori ddifyr am sut mae’r farchnad Miraa/ Khat yn gweithio yn Kenya

Roedd cael y cyfle i ymweld â fferm lysiau oedd yn allforio eu cynnyrch i archfarchnadoedd ar draws Ewrop yn dipyn o agoriad llygad ar ôl treulio amser yn Mbeere. Dwi’n meddwl ein bod ni wedi bod yn ffodus iawn i gael caniatâd i ffilmio yno a dweud y gwir gan ei fod o’n fater sensitif.
A ninnau ar ddechrau pythefnos Masnach Deg, gwell nodi nad oedd y fferm yma’n un sydd yn arddel y label. Roedd y cynrychiolydd o FPEAK (corff sy’n cynrychioli holl dyfwyr Kenya) a drefnodd yr ymweliad i ni yn dadlau bod safonau Globalgap yn rai rhagorol a bod cynlluniau safonau neu labeli weithiau yn gallu bod yn rwystr i fasnachu i gynhyrchwyr llai – fel y mae rhai yn dadlau y mae’r label Organic swyddogol yn y wlad hon.
Be da chi’n feddwl?

Globalgap : safonau arfer da tyfwyr llysiau y byd

Masnach Deg yng Nghymru

Gardd gwahanol iawn oedd yng nghanol slymiau Nairobi, a hwnnw’n ganlyniad i ymdrechion unigolion a grwp cymunedol oedd yn benderfynol o wneud rhywbeth i newid eu byd. Sbardun popeth oedd y gwrthdystio yn dilyn etholiadau Kenya 2007 ac erbyn hyn mae’n gynllun rhagorol sydd yn sicr wedi newid bywydau.

Grwp Ieuenctid Kibera

Mae na groeso mawr i ymwelwyr os fyddwch chi byth yn Nairobi, a difyr oedd gweld yn y llyfr ymwelwyr bod ambell i daith ‘eco-dwristiaeth’ wedi galw yno.

Mwy am eco-dwristiaeth yn rhaglen 3 pan fyddwn ni’n ymweld â’r Maasai yn Tanzania. Tan hynny, gobeithio wnewch chi fwynhau’r rhaglenni a croeso i chi gysylltu.

Jambo!

Kenya – rhaglen 1

Mae rhaglen gyntaf y gyfres yn cael ei darlledu ar S4C heno a dan ni gyd yn edrych mlaen at yr ymateb iddi. Mae’r cofnod yma yn cynnwys nifer o ddolenni perthnasol fydd o ddiddordeb os da chi’n chwilio am fwy o wybodaeth cefndir.

Os oes ‘na rhywun eisiau gwybod unrhywbeth arall, cysylltwch gan ddefnyddio un o’r amryw ffyrdd (facebook, twitter neu drwy’r blog) ac mi wnawn ni’n gorau i helpu.

Ar yr awyren i Nairobi

Branwen Niclas, swyddog cyfathrebu efo Cymorth Cristnogol yng Nghymru sy’n teithio o Gymru efo Russell. Cymorth Cristnogol ydi’r elusen roddodd wahoddiad i ni fynd i Kenya, i ymweld ag un o’r prosiectau mae nhw’n eu cefnogi.  Mae eu prif ymgyrch  yn codi ymwybyddiaeth at yr angen i ddileu tlodi yn y byd ac mae nhw’n gwneud hyn wrth ymgyrchu ac wrth gefnogi rhaglenni  a phrosiectau sy’n cefnogi pobl yn eu cymunedau.

Wrth gasglu arian i Cymorth Cristnogol, neu wrth brynu rai o’r anrhegion rhithwir, mae pobl ym Mhrydain yn gallu cyfrannu at raglenni fel hyn.

CCS MKE ydi un o bartneriaid lleol Cymorth Cristnogol yn Kenya. Nhw sy’n derbyn peth o’r arian mae pobl yn y wlad hon yn ei gasglu. Mae ganddyn nhw orsaf hyfforddi yn agos i’r pentref lle roeddem ni’n aros. Mae nhw’n monitro sefyllfa’r ardal yn fanwl er mwyn gallu rhagweld pan fydd ‘na sychder ac yn hyfforddi pobl ar dechnegau fydd yn help iddyn nhw baratoi am hyn ac I fod yn hunan-gynhaliol.

Nôl dŵr efo Mama Muchiri

Roedd Russell a Branwen yn aros efo’r teulu Muchiri, sy’n un o 73 o deuluoedd yn yr ardal sy’n dderbyn cymorth gan CCS.  Mae nhw wedi cael hadau tomatos sy’n gwrthsefyll sychder a rheiny oedd Russell yn helpu trawsblannu. Bydd y teulu yn gwerthu rhain fel bod ganddyn nhw arian i brynu bwyd pan fydd pethau’n fwy anodd.

planhigion bach ar batsh y teulu

Mae pethau’n anodd yno’n barod wrth gwrs. Llynedd mi gafodd yr ardal lifogydd gwael pan rhyddhaodd Kengen – y cwmni trydan preifat – y dŵr o’u cronfa heb rybuddio’r ffermwyr lleol. Cafodd y trasiedi ei ddilyn gan gyfnod o sychder ac mae ardal Mbeere yn gwynebu sychder mawr unwaith eto.

gwau efo'r genod

Un o’r planhigion sy’n cael ei dyfu yng nghanolfan CCS ydi Amaranthus. Roedd Russell yn esbonio ein bod ni ym Mhrydain yn tyfu hwn fel planhigyn “ornamental” yn yr ardd. Mae pobl Kenya yn gwneud defnydd da ohono wrth fwyta’r dail fel bresych a choginio’r hadau mewn rhyw fath o uwd I’r plant. Mae’r hadau yn llawn protin, ac mae diffyg maeth yn broblem cynyddol yn yr ardal, yn enwedig pan fo pethau’n mynd yn anodd.

Mae’r stori yma yn un bositif am ddwy ddynes o Kenya sydd wedi dechrau busnes yn tyfu Amaranthus….ac mae na drafod difyr ar y peth ar y fforym yma…

Mi fydd ‘na chydig o drydar byw yn ystod y rhaglen, gobeithio y gwelwn ni chi yno…

O’r stafell olygu…

Helo! Dan ni’n ol yn saff er dydd Gwener ac mae gwres Affrica bellach yn teimlo fel rhyw fath o freuddwyd! Oedd, mi oedd ‘na rew i’n croesawu ni adra ond roedd y croeso gan ein teuluoedd yr un mor gynnes a’r rhai a gawson ni ar hyd y daith.

Roedd hi’n anodd braidd i flogio ar y lon – diffyg wifi a derbyniad ffon digonol a chyflenwad trydan, ond gobeithio bod y trydar achlysurol a’r lluniau ar Facebook wedi bod yn ddifyr.

Dwi’n ol yma yn y swyddfa ers dydd Llun, wedi bod yn brysur yn golygu a chael y cyfle i ail-fyw rhai o’n profiadau cyntaf. Fydd hi ddim yn hir iawn cyn y cewch chi’r un cyfle – mae’r gyfres yn dechrau ar S4C ar Chwefror 23ain.

Mae pwysigrwydd dwr yn mynd i fod yn amlwg iawn o’r dechrau. Roedd yr ardal yr aethom ni iddi’n gyntaf (pentref Riiacina yn ardal Mbeere) wedi dioddef o ddiffyg glaw cyn ystod y misoedd diwethaf (oedd i fod yn rai gwlyb) a’r teulu roeddem ni’n aros efo nhw eisoes wedi colli anifeiliaid a chnydau.

Roeddem ni’n teithio efo Branwen Niclas o’r elusen Cymorth Cristnogol, i weld y gwaith mae eu partneriaid nhw yn yr ardal, sef CCS MKE, yn ei wneud i helpu teuluoedd i oresgyn y tywydd sych.

Gewch chi ddilyn trydar Branwen fan hyn a gwybod mwy am waith Cymorth Cristnogol ar eu gwefan

Dwi di chwilio am lun sy heb fod ar twitter na facebook a dwi di dewis hwn :

pryd cyntaf yn Riiacina

Roedd y teulu’n ein bwydo ni’n dda iawn o’r dechrau. Bwyd syml ond blasus a digon ohono i gadw Russ i fynd (mae’n hoff o’i fwyd!) Roedd reis yn rywbeth gawson ni dipyn go lew ohono, ac un ai ffa neu gig ac yn aml iawn Sukuma Wiki – ond mwy am hynny eto!

A gyda hynny, mae’n amser mynd adref am swper. Hwyl am y tro!

‘Be’, dwi’n gorfod hedfan yn honna..!’

Wyneb Russell wedi iddo weld yr awyren y mae'n mynd i hedfan ynddi o Kenya i Tanzania

Amserlen y daith – yn fras!

• 8 Ionawr – gadael Rhosgadfan.
• 9 Ionawr – hedfan i Nairobi, Prifddinas Kenya.
• 10 Ionawr – teithio i ardal Mbeere yng ngorllewin Kenya i ymweld â phentref sy’n rhan o gynllun hyfforddi i dyfu cnydau yn gynaliadwy. Hefyd bydd yn ymweld â thyfwr llysiau masnachol ger mynydd Kenya.
• 15 Ionawr – teithio’n ôl i Nairiobi.
• 16 Ionawr – ymweld â phrosiect garddio organig llwyddiannus yng nghanol slymiau Nairobi.
• 17 Ionawr – hedfan o Nairobi i Tanzania gan aros yn ninas Arusha yn ardal Kilimanjaro.
• 18 Ionawr – teithio i faes gwersyll arbennig ger Llyn Natron ar dir y Masaai.
• 19 Ionawr – teithio heibio llosgfynydd Ngorongoro i gyrraedd tref Loliondo.
• 20 Ionawr – teithio i bentref Digodigo i ymweld â phrosiect sy’n hyfforddi pobl i gadw ieir er mwyn cael incwm ychwanegol i’w teuluoedd.
• 24 Ionawr – teithio yn ôl i ardal Kilimanjaro
• 25 Ionawr – cyrraedd Arusha
• 26 Ionawr – ymweld â phlanhigfa goffi ym Moshi ar lethrau mynydd Kilimanjaro.
• 27 Ionawr – hedfan nôl adref

Map isod, map mwy manwl cyn bo hir!

lleoliad y ddwy wlad

 

Bron yn amser gadael

Heddiw dan ni wedi gadael Rhosgadfan er mwyn dechrau’n taith i Affrica.

Roedd gan Russ ychydig o waith i’w wneud o gwmpas y lle cyn ei fod o’n gallu gadael Jen a Bleddyn. Wrth ei ddilyn o gwmpas am y pnawn roedd o’n amlwg cymaint o ddyn ei filltir sgwâr ydi o, a bod gadael yn beth mawr. Roedd o’n poeni am swnio’n negatif am y daith ond roedd yn amlwg hefyd ei fod o’n gweld y cyfle yn un gwerthfawr. Mae’n edrych mlaen at weld sut mae pobl Kenya a Tanzania yn ymdopi wrth dyfu llysiau a chadw anifeiliaid dan amgylchiadau tra gwahanol.
Roedd ganddo rai o’i berlau arferol i’w rhannu – gewch chi glywed rheiny yn y gyfres – ond un peth sy’n sefyll allan heno ydi bod Russell wir yn credu, er gwaetha’i bryderon, bod gwneud y daith yn mynd i fod yn werthfawr iddo fo yn bersonol ac mae’n gobeithio y bydd yn agoriad llygad i bawb sy’n gwylio.

Russell yn edrych i weld a oes unrhwybeth ar ôl i'w wneud cyn mynd!